“Ağaca bakarken ormanı görmemek,”
Türkçe’de yaygın olarak kullanılan bir deyimdir. Bu deyim, bir kişinin bir durum veya olayın ayrıntılarına o kadar odaklandığını ve büyük resmi veya genel resmi gözden kaçırdığını ifade etmek için kullanılır.
Başka bir deyişle, küçük detaylara takılıp kalmak ve gerçekte neyin önemli olduğunu fark edememek anlamına geliyor.
Bu deyim, insanlar dar bir bakış açısına sahip olduklarında ve genel durumu değerlendiremediklerinde sıklıkla kullanılır.
EMEKLİ ASTSUBAYLARIN TAZMİNAT MÜCADELESİ VE SEYYANEN ZAM SESSİZLİĞİ
Türkiye’de emeklilerin ekonomik hakları uzun zamandır tartışılıyor. Son dönemde özellikle emekli astsubaylar, tazminat hakları için mücadele verirken, emekli memurların seyyanen maaş zammı alamaması sorununu görmezden gelmekte ve bu durum daha büyük maddi kayıplara neden olmaktadır.
Burada bazı insanlara hatırlatmak için bir soru soralım; emekli astsubay emekli devlet memuru değil midir? Bu durum, “Ağaca bakarken ormanı görememek” deyiminin bir yansıması anlamına gelmemekte midir?
Toplumda hak mücadeleleri çoğu zaman belli grupların kendilerine özgü sorunlara odaklanmasıyla şekillenir. Ancak bu odaklanma bazen daha genel ve kapsamlı sorunların gözden kaçmasına da yol açabilir.
Türkiye’de emekli astsubayların tazminat konusunda verdiği mücadele bunun güzel bir örneğidir. Emekli astsubaylar tazminat gibi belirli bir konuya odaklanırken, emekli memurlara verilmeyen ve kendisinin de bir emekli memur olduğunu unutmadan, seyyanen maaş artışı gibi daha genel bir sorunu gözden kaçırmış olabilirler. Bu durum, “ağaca bakarken ormanı görmemek” deyimini akıllara getirmektedir.
Emekli astsubaylar, hak ettikleri tazminatı ve adil maaş düzenlemesini alabilmek için yıllardır mücadele veriyorlar. Ancak bu mücadele bazen kamuoyunda yanlış anlaşılıp eksik bilgilerle değerlendirilmekte ve gerçek sorunun göz ardı edilmesine yol açmaktadır.
Bu mücadele kendi içinde haklı ve meşru bir talebi temsil etmektedir. Ancak dar odaklı bu mücadele, diğer emekli gruplarının yaşadığı benzer sorunları görmezden gelme riskini de beraberinde getirmektedir. Özellikle memur emeklilerine verilmeyen seyyanen maaş artışı, emekli kesimin genelinde yaşanan adaletsizliklerden sadece biridir.
BU MAKALE ASLA ASTSUBAY VE EMEKLİLERİN HAK VE TAZMİNATLARINDAN FERAGAT EDİLDİĞİ ŞEKLİNDE YORUMLANMAMALIDIR. ÖZELLİKLE YANLIŞ VE EKSİK ODAKLANMA NEDENİYLE GÖZDEN KAÇAN SEYYANEN MAAŞ ARTIŞINA DİKKAT ÇEKMEK AMAÇLANMIŞTIR.
ASTSUBAY VE EMEKLİLERİN TAZMİNAT TALEPLERİNİN GEREKÇELENDİRİLMESİ
Astsubaylar Türk Silahlı Kuvvetleri’nin omurgasını oluşturan kritik personeldir. Bu argüman her platforma çeşitli kesimlerce ifade edilmektedir. Uzun yıllar zor şartlar altında görev yapmış, vatan savunmasına büyük katkılarda bulunmuş muvazzaf ve emekli astsubaylar hakları konusunda maddi güvence, özlük hakları ve tazminat talep ediyorlar.
Ancak astsubaylar tazminat ve özlük hakları bakımından, 926 saylı TSK Personel Kanununa tabi olmalarına rağmen subaylara göre önemli dezavantajlarla karşı karşıya kalmaktadırlar. Yaşadıkları eşitsizlikler o kadar büyük ki, yıllardır subaylarla aynı yasal mevzuat esaslara göre çalışmalarına rağmen, özlük hakları düzenlemesi ve tazminat almalarını sağlayacak hiçbir yasal düzenleme yapılmamıştır.
Uzun yıllar orduda görev yapmış olan astsubaylar, sadece görevleri sırasında değil, emeklilik sonrasında da maddi sıkıntılarla boğuşmaktadırlar. Astsubay ve emeklilerinin, verilmeyen ve her defasında ertelenen ve ötelenen özlük hakları ve tazminat hakları için onurlu bir mücadele vermeleri vazgeçilmez bir gerçektir.
DOLAYISIYLA ASTSUBAY VE EMEKLİLERİ İÇİN ÖZLÜK VE TAZMİNAT HAKKI, SADECE MADDİ BİR HAKTAN DEĞİL AYNI ZAMANDA MANEVİ BİR HAKTAN DA VAZGEÇMEK ANLAMINA GELMEKTEDİR.
TAZMİNAT TALEBİ VE OLASI KAZANÇ
Emekli astsubaylar yıllardır özlük haklarıyla ilgili birçok düzenleme talep ediyor. Bu taleplerin en önemlisi astsubayların ve emeklilerinin alacakları tazminatın artırılması. Ancak 2023 yılında yapılacak Cumhurbaşkanlığı ve Genel Seçimleri öncesinde TBMM’ye gelen ve kanunlaşmadan geçersiz kalan teklife göre yapılan olası hesaplamalara göre, bu tazminat düzenlemesi hayata geçirilse bile 2025 yılının ilk yarısında en fazla aylık 3.543,94 ₺ ilave maddi kazanç sağlanabilecekti.
Kadük kalan ve 2023 yılında seçimler öncesi geri çekilip, her defasında çalışmaların devam ettiği söylemiyle ötelenen OLASI tazminatın, 2025 yılının ilk yarısında muvazzaf ve emeklileri için aylık katsayısı 1,012556 olarak hesaplandığında;
II Kademeli Kıdemli Başçavuş (30’uncu hizmet yılını tamamlamış): 3.500 = 3.543,94 ₺.
Kademeli Kıdemli Başçavuş (27’nci hizmet yılını tamamlamış olan): 3.250 = 3.290,80 ₺.
Kıdemli Başçavuş (24’üncü hizmet yılını tamamlamış olan): 3.000 = 3.037,66 ₺ ilave tazminat ile elde edeceği OLASI mali kazançtır. Tabi o tarihten bu yana bu düzenlemenin yapılacağı sözü verilmesine rağmen bir türlü yasalaşıp uygulamaya konulmamıştır.
Ayrıca teklifte yer alan bu oranlar kesinlikle astsubay ve emeklileri camiası tarafından kabul görmemiştir.
SEYYANEN ZAM KAYBI VE AYIBI
Öte yandan, hükümetin emekli memurlara, görevdeki memurlara yaptığı seyyanen zam oranında zam yapmaması nedeniyle, emekli astsubaylar da dahil olmak üzere tüm emekli memurlar ciddi zararlara uğradı.
Memurlara verilen seyyanen zam dördüncü altı aylık dönemine girmiş olup, emekli memurlar bu üçüncü aylık dönemlerde bu zamdan yararlanamamıştır. Temmuz 2023’te memur maaşlarına %17,55 zam yapılmış ve ek olarak ilk altı ay için 8.077 ₺ seyyanen zam eklenmiştir.
Ocak 2024’te memurlar için ikinci altı aylık seyyanen maaş artış tutarı net 12.055 ₺, Temmuz 2024’te üçüncü altı aylık sabit maaş artış tutarı 14.382 ₺ ve dördüncü altı aylık dönem için Ocak 2025’te bu oran 16.043 ₺ ‘ye yükseldi.
Seyyanen artışının etkisi zamanla büyüyerek bugün itibariyle 16.000 ₺’yi aşmış durumda. Yani tazminat mücadelesiyle elde edilmesi planlanan mali kazancın yaklaşık 4,5 katı kadar bir kayıp söz konusu.
Seyyanen yapılan artışa ilişkin hem diğer emekli memur gruplarından hem de emekli subay ve astsubaylar ile bunların temsilcisi kurumlarından, pek fazla ses ve tepki gelmediği görülmektedir. Memurlara yapılan seyyanen artışların temayül gereği emeklilere yansıtılması gerekirken, yapılan düzenlemeyle standart orandaki artış emekli memurlara yansıtılmamıştır.
Sosyal medyada emekli astsubay grupları tarafından çoğunlukla mali konular, özlük hakları ve tazminat hususları dile getirilmiş, oysa mali olarak asıl kayba neden olan seyyanen zam ile ilgili çok fazla konu dile getirilmemiştir.
Emekli astsubay gruplarının daha örgütlü bir şekilde konuyu gündemde tutması ve diğer emekli memur gruplarının da desteğiyle mücadele etmesi gerekirken, seyyanen maaş artışı konusunda hiçbir eylem ve söylem yapılmamıştır.
Yukarıda da değinildiği gibi, emekli astsubaylar tazminat gibi belirli bir konuya odaklanırken, emekli memurlara seyyanen maaş artışı yapılmaması gibi daha genel bir sorunu göz ardı etmişler ve “Ağaca bakarken ormanı görememek” deyimini pekiştirmişlerdir.
ÖNCELİKLERİN YANLIŞ BELİRLENMESİ VEYA DAYANIŞMA
Ekonomik mücadelelerde stratejik düşünmek ve öncelikli talepleri belirlemek büyük önem taşır. Ancak emekli astsubay grupları söylemlerinde daha sınırlı tazminat kazanımına odaklanarak, emekli memurlara verilmeyen çok daha büyük ekonomik kazanım ve ücret artışı konusunda diğer emekli memur gruplarını da yanlarına alarak bir söylem geliştirememişlerdir.
Seyyanen zam, maaşlara doğrudan ve sürekli bir etki yapacakken, OLASI tazminatların daha düşük oranda maaşlara yansıması söz konusudur. Dolayısıyla, ekonomik kazanç açısından bakıldığında seyyanen zam konusunun daha kritik olduğu açıktır.
Konu, emekli memur grupları ve birkaç bireysel mücadele ile idare mahkemelerine taşınmış, ancak gerekli desteği bulamayan bu cılız mücadele sonucunda, basın ve sosyal medyaya yansıdığı kadarıyla olumlu bir sonuç alınamamıştır.
Hak mücadelelerinde dayanışma büyük önem taşır. Emekli astsubayların tazminat mücadelesi, emekli memurların seyyanen artış talebiyle birleştiğinde, daha kapsamlı ve etkili bir mücadele ortaya çıkabilir.
Bu tür bir dayanışma hem kişinin kendi camiasının haklarını hem de diğer grupların haklarını korumak anlamına gelir. Ayrıca böyle bir yaklaşım, emekli kesimin genel olarak yaşadığı adaletsizliklere karşı daha güçlü bir duruş sağlayabilir.
SONUÇ: EKONOMİK HAKLARI SAVUNURKEN BÜYÜK RESMİ GÖRMEK
Hak mücadelesi verirken belirli bir noktaya odaklanmak yerine tüm mali dinamikleri değerlendirmek gerekir. Emekli astsubayların tazminat konusunda haklı talepleri olmasına rağmen, seyyanen zam konusunun arka planda bırakılması büyük bir ekonomik kayba yol açmıştır. Bu durum, “Ağaca bakarken ormanı görmemek” deyimiyle tam olarak örtüşmektedir.
“Ağaca bakarken ormanı görmemek,” dar bir bakış açısıyla yaklaşıldığında daha genel ve önemli sorunların gözden kaçabileceğini ifade eden bir cümledir. Emekli astsubayların tazminat konusunda verdiği mücadele buna güzel bir örnek olup, ÖZLÜK HAKLARINDAN VE TAZMİNATLARDAN VAZGEÇMEK VEYA BUNLARI GÖZ ARDI ETMEK ASLA MÜMKÜN DEĞİLDİR.
Ancak hak mücadelelerinde daha kapsayıcı ve dayanışmacı bir yaklaşım benimsemek, kişinin kendi haklarını ve diğer grupların haklarını koruması anlamına gelir. Böyle bir yaklaşım, emekli kesimin genel olarak yaşadığı adaletsizliklere karşı daha etkili bir mücadele sağlayabilir.
Önümüzdeki dönemde astsubay ve emeklilerin haklarını savunurken büyük resme odaklanmalı, onların özlük hakları ve tazminatlarını alma mücadelesinde eş zamanlı olarak diğer statüdeki emekli memur gruplarıyla iş birliği yapmalı, ekonomik kazanımlarını da göz önünde bulundurarak siyasi iktidara karşı büyük bir güç birliği oluşturmalıdırlar.
Aksi takdirde sınırlı kazançlar uğruna çok daha büyük ekonomik kayıplara uğramaları kaçınılmaz olacaktır.
SEVGİLİ EŞİM NURTEN KOÇ’A İTHAFEN
Yaşar Koç 16.03.2025
