Astsubay ve Emeklisi Hak Mahrumiyetlerinin Kategorize Edilmesinin Önemi

DİVİTİMDEN DAMLAYAN

Yaşar KOÇ

Herkesin algıladığı ve dile getirdiği “tazminat” kavramı, “Astsubay ve Emeklisi Hakları” ve “Astsubay Özlük Hakları” gibi kavramlarda ön plana çıkmaktadır. Söz konusu iyileştirmenin sadece “TAZMİNAT” yoluyla çözüleceğini düşünenler aslında yanılıyorlar. Konuyu anlamak, yol haritası çizmek, çözüm önerilerini ilgili mercilere iletmek ve sonuç almak için bu kavramı “kategorileştirmek” şarttır. 

Bu kategorinin muvazzaf ve emekli ayrımı yapılarak ele alınması kavram karmaşasının önüne geçecektir. Muvazzaflık görev döneminde karşılaşılan sorunların mağduriyet etkisi emeklilik dönemindeki ile aynı olmadığı gibi, emeklilik döneminde karşılaşılan sorunların mağduriyet etkisi de muvazzaflık görev döneminde aynı değildir. 

Son dönemde bazı kişilerin eğitim seviyesinin lisans düzeyine çıkarılması gerektiği algısıyla, lisans eğitimi olmadan hiçbir sorunun çözülemeyeceği kanaatini oluşturmaya çalışarak sorunların çözümünü ertelemeye çalışıyorlar. Yani çözümün tek yolunun eğitim seviyesinin “Lisans” seviyesine çıkarılması ile çözümsüzlük körüklenmektedir. 

 Bu asılsız teoriden derhal vazgeçilmelidir. Tazminat ve bazı özlük haklarının lisans eğitimine bağlı olması tamamen yanlıştır. Tazminat ve özlük hakları görevdeki kriterlere ve etkinliğe göre ölçülmelidir, subaylarda olduğu gibi emekli astsubaylarada aynı esaslara göre yansıtılmalıdır.

En önemli konulardan biri de özlük hakları ve tazminatın talep edilmesinde yapılan hatalardır. Muvazzaf ve emekli astsubayların tazminatlarının kıyas yoluyla verilmesi talep ediliyor. Astsubayların ve emeklilerin de bu hakkı var diyerek, Üstsubaylara ve Generallere ödenen tazminatları karşılaştırmak yanlıştır. Her ne kadar muvazzaf astsubayların ve emekli astsubayların özlük hakları ve tazminatlarının düzenlenmesinin bir “HAK” olduğu devletin, siyasi ve askeri gücün en üst otoriteleri tarafından belirtilmişse de kıyas yoluyla bu hakkın var olduğunu söylemek büyük bir yanılgıdır. 

Prosedür ve kıyaslamalardan vazgeçilmeli, ordumuzun asli unsuru olan ve her türlü zor görevin üstesinden gelen astsubay camiasının özlük hakları ve tazminatları konusunda çektikleri mağduriyetler yasal düzenlemeler yapılarak bir an önce çözüme kavuşturulmalıdır.

1. MUVAZZAF ASTSUBAYLARIN SORUNLARININ KATEGORİZE EDİLMESİ
   • 1.1. MALİ SORUNLAR:

Astsubaylar ücret, yan haklar, tazminat ve kariyer gelişimi konusunda sıklıkla adaletsizliklerle karşılaşmakta, maaş ve özlük haklarında adaletsizlik, tazminat ve ek ödemelerin yetersizliği, kariyer basamaklarında ilerleyememe gibi sorunlarla karşı karşıya kalmaktadır.

Astsubayların maaş ve haklarındaki adaletsizlik, yetersiz tazminat ve ek ödemeler ve kariyerlerinde ilerleyememeleri personel motivasyonunu olumsuz etkileyen önemli sorunlardır. Bu sorunların çözülmesi, astsubayların görevlerine daha fazla bağlılıkla ve daha verimli bir şekilde hizmet etmelerini sağlayacaktır. Daha adil maaş düzenlemeleri, ek ödeme sistemlerinin iyileştirilmesi ve kariyer geliştirme fırsatlarının artırılması hem astsubayların hem de Türk Silahlı Kuvvetlerinin verimliliğini artıracaktır.

1.2 SOSYAL SORUNLAR:

Askeri disiplinin önemli bir parçası olarak görev yaparken, astsubaylar birçok lojistik, teknik ve sosyal sorunla karşılaşmaktadır. Görev yeri ve atama süreçlerinden, ekipman sıkıntısına, lojman ve sosyal yaşam sorunlarından aile yaşamına kadar birçok alanda zorluklar yaşanmaktadır.

Astsubayların mesleki ve sosyal hayatlarını olumsuz etkileyen bu sorunların ortadan kaldırılması hem askeri personelin moralini yükseltecek hem de genel askeri kapasiteyi artıracaktır. Lojistik, eğitim, lojman, sosyal yaşam ve aile ilişkilerindeki iyileştirmeler, astsubayların görevlerini daha verimli ve daha fazla motivasyonla yerine getirmelerine olanak tanıyacaktır.

1.3. MESLEKİ SORUNLAR:

Astsubaylar askeri hiyerarşide kritik rol oynayan, operasyonel süreçlere aktif olarak katılan ve askeri disiplinin temel taşlarından biri olan personellerdir. Ancak görevlerini yerine getirirken çeşitli yapısal, psikolojik ve fiziksel zorluklarla karşı karşıya kalırlar. Bu zorluklar şu başlıklar altında toplanabilir; iş tanımı ve yetki karmaşası, sınırlı eğitim ve gelişim fırsatları, mobbing ve psikolojik baskı, yoğun çalışma temposu ve iş güvencesinin olmaması.

Astsubayların görev süreçleri sırasında karşılaştıkları sorunlar hem mesleki verimliliklerini hem de kişisel sağlıklarını olumsuz yönde etkileyebilir. Bu nedenle; iş tanımlarının netleştirilmesi, eğitim ve gelişim fırsatlarının artırılması, mobbing ile mücadele edilmesi, çalışma saatlerinin düzenlenmesi, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin güçlendirilmesi vb. hem personelin refahını artıracak hem de askeri gücün daha etkili olmasını sağlayacaktır.

Astsubayların kariyer gelişimini destekleyen lisans ve lisansüstü eğitim fırsatları genellikle sınırlıdır. Bu, astsubayların hem mesleki becerilerini geliştirmeleri hem de kariyerlerini ilerletmeleri için önemli engeller yaratabilir. Askeri personelin akademik eğitimi, yalnızca bireysel gelişimleri için değil, aynı zamanda Türk Silahlı Kuvvetlerinin genel verimliliği ve yeterliliği için de büyük önem taşımaktadır.

1.4. SAĞLIK SORUNLARI:

Astsubaylar, askeri disiplin, yoğun fiziksel eğitim, uzun süreli tatbikatlar ve çeşitli baskılar nedeniyle hem fiziksel hem de zihinsel olarak zorlu koşullarla karşı karşıyadır. Bu sorunlar ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir ve performanslarını olumsuz etkileyebilir.

Fiziksel ve ruhsal sağlık sorunları, stres ve tükenmişlik sendromuyla birleşince büyük bir risk oluşturmaktadır. Bu nedenle, askeri kurumların sağlık hizmetlerini ve psikolojik destek sistemlerini güçlendirmek, personelin hem görev sırasında hem de görevden sonra sağlıklı kalmasını sağlayacaktır.

1.5. HUKUKİ SORUNLAR:

Disiplin cezaları ve idari işlemler, hukuki destek ve danışmanlık ihtiyacı, disiplin cezalarının keyfi uygulanması, disiplin cezalarına itiraz mekanizmalarının yetersizliği, adil olmayan idari işlemler, hukuki danışmanlık hizmetlerinin yetersizliği, disiplin ve idari işlemler konusunda bilinç eksikliği, görevle ilgili hukuki sorumlulukların belirsizliği toplumdaki statü ve saygınlığın sağlanamaması, hiyerarşik yapıda karşılaşılan sorunlar, astsubayların motivasyonunu düşürebilir, iş verimliliğini azaltabilir ve hatta meslekten ayrılmalarına neden olabilir. Bu nedenle, astsubayların sorunlarına çözüm bulunması, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin etkinliği ve başarısı açısından büyük önem taşımaktadır.

Astsubaylar hem yasal hem de toplumsal olarak çeşitli adaletsizliklerle karşı karşıyadır. Disiplin cezalarının daha adil uygulanması, yasal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi ve toplumda astsubaylara duyulan saygının artırılması bu sorunları çözmek için kritik adımlardır. Astsubayların hak ettikleri değeri almasını sağlamak yalnızca bireysel bir kazanım değil, aynı zamanda Türk Silahlı Kuvvetleri’nin genel başarısını artıracak önemli bir reformdur.

2. EMEKLİ ASTSUBAYLARIN SORUNLARININ KATEGORİZE EDİLMESİ

Emekli astsubayların sorunları muvazzaf astsubaylarla benzerlik gösterse de emeklilikle birlikte bazı farklılıklar ve kendilerine özgü sorunlar ortaya çıkmaktadır. 

2.1 MALİ SORUNLAR:

Emekli maaşlarının yetersizliği, tazminat ve özlük haklarının düzenlenmemesi veya ertelenmesi, OYAK yönetiminde temsil eksikliği, sağlık harcamalarına yönelik bütçelerin olumsuz etkilenmesi, konut ve kira sorunları, ek gelir kaynaklarının sınırlı olması başlıca ekonomik sorunlar arasında yer alıyor. 

Emekli astsubayların yaşadığı ekonomik sorunlar hem bireysel hem de toplumsal açıdan önemli bir konudur. Emekli astsubayların tazminat ve yasal haklarına ilişkin düzenlemelerde yaşanan gecikmeler veya yetersizlikler hak kayıplarına yol açmaktadır. Bu sorunlar emekli askerlerin yaşam standartlarını doğrudan etkileyebilir ve genel olarak sosyal adalet ve refah açısından dikkate alınması gereken konulardır.

Emekli astsubayların maaşları enflasyon ve yaşam maliyetindeki artış karşısında yetersiz kalabilmektedir. Bu durum emekli personelin, özellikle sabit gelirle geçinmek zorunda olanların satın alma gücünü düşürmekte ve temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorluk çekmelerine neden olmaktadır. Yetersiz maaşlar, emekli personelin sosyal ve ekonomik hayata uyum sağlamasını zorlaştırabilir, hizmetleri sırasında kazandıkları hakların tam olarak karşılanmaması anlamına gelebilir ve adalet duygusunu zedelemektedir.

Bu sorunların çözülmesi emekli astsubayların yaşam standartlarını yükseltecek ve topluma daha aktif bir şekilde katılmalarını sağlayacaktır. Ayrıca, bu tür düzenlemeler askeri personelin emeklilik sonrası yaşamlarını daha güvenli ve daha huzurlu hale getirebilir.

2.2 SOSYAL SORUNLAR:

Astsubaylar görevleri sırasında disiplinli ve zorlu bir çalışma temposuna alışmış olsalar da yalnızlık, sosyal izolasyon, değer kaybı hissi, sosyal fırsatların yetersiz kullanımı gibi sorunlarla karşılaşabilirler. Özellikle emeklilik sonrası sosyal hayata yeniden uyum sağlamak birçok astsubay için ciddi zorluklar yaratmaktadır.

Yalnızlık ve izolasyon, toplumsal bütünleşme sorunları, değer kaybı duygusu, kamp ve sosyal tesislerden yararlanmada yaşanan sorunlar, emeklilik sonrası yalnız kalan veya sağlık sorunları yaşayan astsubaylar için huzurevi ve sosyal destek merkezlerinin yetersizliği, aile ilişkilerinde yaşanan değişimler yoğun toplumsal sorunlar olarak sıralanabilir.

Bu sorunları çözmek için sosyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi, emekli astsubaylara yönelik hizmetlerin artırılması ve toplumsal farkındalığın geliştirilmesi gerekmektedir. Bu şekilde emeklilik dönemlerinde sosyal hayatta daha mutlu ve üretken bireyler olarak var olabilirler.

2.3. SAĞLIK SORUNLARI:

Emekli astsubaylar, mesleki yaşamlarında maruz kaldıkları yoğun stres, fiziksel zorluklar ve çeşitli çevresel etkenler nedeniyle emeklilik dönemlerinde çeşitli sağlık sorunlarıyla karşılaşabilmektedirler. Bu durum emeklilik döneminde fiziksel, ruhsal ve psikolojik sağlık sorunlarına yol açabilir. Uzun yıllar hızlı tempolu ve disiplinli bir ortamda çalışan astsubaylar emeklilik döneminde çeşitli sağlık riskleriyle karşı karşıya kalmaktadır.

Emekli astsubayların yaşam kalitesinin artırılması amacıyla sağlık hizmetlerine erişimlerinin kolaylaştırılması ve özel sağlık programlarının geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Kronik hastalıklar, ruhsal sağlık sorunları, sosyal izolasyon ve sağlık hizmetlerine erişim eksikliği emekli astsubayların karşılaştığı başlıca zorluklardır. Bu sorunları çözmek için daha güçlü sağlık politikaları, psikososyal destek sistemleri ve sosyal entegrasyonu destekleyen projeler uygulanmalıdır. Bu şekilde emekli astsubaylar daha sağlıklı, daha mutlu ve daha üretken hayatlar yaşayabilirler.

2.4. HUKUKİ SORUNLAR:

Emekli astsubayların görev süreleri dolduktan sonra çeşitli haklara sahip olmalarına rağmen, bu haklar ve tabi oldukları mevzuat konusunda yeterli bilgiye sahip olmamaları mağduriyetlere yol açmaktadır. Maaş düzenlemeleri, tazminatlar, sosyal yardım ve yasal haklar hakkında eksik veya yanlış bilgi, emekli astsubayların haklarını tam olarak kullanmasını engellemektedir. 

Emekli astsubayların haklarını tam olarak kullanabilmeleri ve daha güvenli bir emeklilik geçirebilmeleri için askeri kurumlarla TEMAD’ın emekli astsubaylara daha fazla rehberlik sağlaması, hukuki ve mali süreçlerin daha şeffaf hale getirilmesi konusunda iş birliği yapması gerekmektedir.

2.5. DİĞER SORUNLAR:

Emekli astsubayların teknolojiye uyum sağlamada yaşadıkları sorunlar günlük yaşamlarını olumsuz etkilemektedir. Teknolojik dönüşüme uyum sağlama sürecini kolaylaştırmak için dijital okuryazarlık eğitimleri verilmelidir. Bu sayede emekli astsubaylar sosyal hayata daha aktif katılabilecek ve günümüzün teknolojik gelişmelerine daha hızlı uyum sağlayabilecektir. 

Kamu hizmetlerinden bankacılığa kadar günlük yaşamın pek çok alanının dijitalleşmesi, emekli astsubayların da teknolojik gelişmelere uyum sağlamasında zorluklara yol açıyor. Bu sorunlar emekli astsubayların yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir ve hatta psikolojik sorunlara yol açabilir. Bu nedenle emekli astsubayların sorunlarına çözüm bulmak onların refahı ve yaşam memnuniyeti açısından büyük önem taşımaktadır.

2.6. ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 

Muvazzaf ve emekli astsubayların haklarına ilişkin yasal düzenlemelerin adil bir şekilde yapılması, aktif görev ve emeklilikte tazminat ve diğer mali hakların yansıtılması, yasal düzenlemelerin uygulamaya geçirilmesi, çelişkili ve kavramsal olarak kafa karıştırıcı mevzuatın uyumlaştırılması, emeklilik maaşlarının artırılması ve satın alma gücünün korunması, sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması ve sağlık sigortası kapsamının genişletilmesi, sosyal etkinlik ve destek gruplarının oluşturulması, toplumsal bütünleşmeyi kolaylaştırıcı programların düzenlenmesi, emeklilik hakları ve mevzuatı konusunda bilgilendirme yapılması, hukuki destek ve danışmanlık hizmeti verilmesi, teknoloji okuryazarlığı eğitimlerinin düzenlenmesine ilişkin yasal düzenlemeler yapılması, uzman kişilerden oluşan komitelerin oluşturulması ve akademik destek alınması için üniversitelerle işbirliği yapılması gerekmektedir.

EĞER EKSİK KALAN VEYA ELE ALINMAYAN BAŞKA KONULAR VARSA BUNLAR İSTİSNADIR VE DESTEKLENMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ GEREKİR.

Bu çözüm önerilerinin hayata geçirilmesiyle muvazzaf ve emekli astsubayların yaşam kaliteleri artırılabilir, toplum içinde daha aktif ve mutlu bireyler olarak yaşamaları sağlanabilir.

1975 YILINDA GERÇEKLEŞEN ASTSUBAY EYLEMLERİNDE MAĞDUR EDİLEN MESLEKTAŞLARIMIZA İTHAFEN

DİVİTİMDEN DAMLAYAN

Yaşar Koç

Yönetim ve Strateji Uzmanı

19.03.2025